Welkom bij de Wees Studio
Welkom bij de Wees Studio
Introductie
Kenmerken types
Voor- en nadelen types
Richtingskarakteristiek
Frequentiekarakteristiek
Proximity
SPL
Reflecties
Referentiemicrofoon C414
Diverse veel gebruikte types
Prijzen (globaal)
De ware?
Zie ook: Koor versterken of opnemen?.
De microfoon is een heel belangrijk onderdeel in de opnameketen, waarop je eigenlijk nooit mag bezuinigen.
Versterker, mengtafel en randapparatuur geven signalen vrij 'recht' (ongekleurd) door, dus de microfoon is het onderdeel waar de (gewenste) kleuring bij akoestische instrumenten en stem plaatsvindt.
Hét onderdeel in de opnameketen dus, waar je accenten legt wat betreft klankleur en frequenties.
Het type microfoon, de plaatsing (hoek en afstand) en de akoestiek bepalen samen hoe het onderwerp uiteindelijk zal klinken.
Als de akoestiek van de opnameruimte niet geweldig is (te veel beton of glas) zal er een overdaad aan reflecties zijn,
waardoor een te scherpe, holle klank ontstaat. Badkamereffect, ja.
De remedie is dan, de microfoon dichter op het onderwerp te plaatsen.
Het directe geluid wordt dan sterker, en het indirecte geluid wordt zwakker. Zo bepaal je deels de klankkleur!
Mooier is het overigens om te spelen met de akoestiek van de ruimte.
Enige demping, of een andere soort wandbekleding doet wonderen, waardoor je meer met je microfoonplaatsing kunt experimenteren.
Een erg praktische oplossing is de volgende.
Plaats langs alle wanden gordijnrails, en gebruik vrij dikke godijnen.
Nu kun je, afhankelijk van je wensen, snel de akoestiek aanpassen door de gordijnen open of (iets) dicht te doen.
Kenmerken
Waaraan moet een goede microfoon voldoen?
Welke eisen mag je stellen aan een microfoon van tweeduizend euro?
En welke microfoon koop je voor honderd euro? Lastig!
Belangrijke uitgangspunten:
- gebruiksdoel
- werkingsprincipe
- richtingskarakteristiek
- frequentiekarakteristiek en
- S.P.L.
De meest gangbare types zijn:
- dynamische microfoon
- condensator microfoon
en verder
- electret microfoon
- microfoons PZM principe
- opnemers volgens 'C-ducer’ principe
Er bestaan overigens ook kristal-, piëzo-, elektrische- en bandmicrofoons, maar deze worden in studio's weinig gebruikt.
Werkingsprincipe
In feite is de microfoon een 'omgekeerde' luidspreker.
Ook de microfoon maakt gebruik van een membraan en een elektrisch gedeelte dat de bewegingen van dit membraan registreert en doorgeeft.
Het membraan hangt in een magnetisch veld en elke 'beweging' wordt geregistreerd en als een kleine spanning doorgegeven.
Dit is de werking van de dynamische microfoon. Een vrij eenvoudige, maar robuuste constructie,
waarbij geen speciale voeding of pre-amp. nodig is.
Anders is de werking van de condensator microfoon.
Deze is voorzien van een zeer dun membraan dat is voorzien van een geleidend laagje en zich bevindt op zeer
geringe afstand (0,0004 m.m.) van een eveneens geleidende achterplaat.
Doordat deze twee delen van elkaar gescheiden zijn, ontstaat een condensator,
waarvan de capaciteit onder invloed van geluidsgolven verandert, doordat het membraan meetrilt en de afstand tussen beide
elektroden aldus varieert. Door nu beide elektroden te polariseren, met behulp van wisselspanning wordt die wisselende
capaciteit omgezet in een uitgangsspanning.
Dit alles gaat ook op voor de electret microfoon, echter, er is 'n belangrijk verschil.
Bij de condensator microfoon krijgt het membraan zijn spanning via een externe voedingsbron,
de zogenaamde 'fantoomvoeding', terwijl het membraan van de electret een 'ingebakken' spanning heeft.
Bij oudere electret-types ging deze spanning dan ook geleidelijk aan verloren, zodat de microfoon na verloop van tijd 'op' was.
De nieuwere types, met name de z.g. 'back electrets' kennen deze problemen niet.
De spanning zit niet ingebakken in het bewegende membraan, maar in de achterplaat.
Zowel de electret- als ook de condensatormicrofoon hebben een voorversterkertje (pré amp.) ingebouwd, nodig om een acceptabele uitgangsimpedantie en -sterkte te verkrijgen.
Voor- en nadelen van de verschillende types microfoons :
De condensator microfoon :
- lineaire en natuurgetrouwe weergave
- groot frequentiebereik
- uitstekende transiënt weergave
- hoge output
- duur in aanschaf
- kwetsbaar
- separate voeding nodig
De elektret microfoon :
- redelijke prestaties
- relatief goedkoop
- pré-amp. voeding nodig (vaak batterij)
- kwetsbaar
- redelijk goede weergave transiënten
- hogere output
De dynamische microfoon :
- relatief goedkoop
- redelijke tot zeer goede prestaties
- 'rond' geluid
- robuust
- geen voeding nodig
- lage output
In elke opnamesituatie 'moet' je eigenlijk beschikken over tenminste één kwaliteitsmicrofoon.
Deze kan bij het multitracken steeds opnieuw worden ingezet (overdub), hetgeen overduidelijk zal bijdragen aan een hogere kwaliteit van de opnames.
Richtingskarakteristiek
In principe is een 'kale' microfoon rondom-gevoelig.
Dat wil zeggen, dat hij niet selectief is voor de richting waaruit een geluid komt.
Vaak echter is dit helemaal niet bruikbaar. Een rondom-gevoelige microfoon neemt ook ongewenste geluiden op; andere instrumenten, die je niet wilt opnemen, het gereflecteerde geluid van de ruimte, enz.
Daarom werden microfoons ontworpen, die selectief zijn voor de richting van een geluid.
Dit gaat middels de 'kapsels'. De mate waarin en hoe sterk het kapsel selectief is laat zich weergeven in een richtingskarakteristiek.
Overigens, een microfoon is in zekere zin ook selectief voor bepaalde frequenties, waar het de richtingsgevoeligheid betreft.
Voor het laag is hij nauwelijks, en voor het middengebied wat méér selectief.
Echt selectief is hij voor frequenties boven 8 KHz.
Als je achter een luidspreker staat, hoor je wel de lage, maar nauwelijks de hoge frequenties. Hoge frequenties verspreiden zich gericht, lage 'waaien' 360 graden rond uit'.
Dit principe geldt dus ook voor de microfoon.
De richtingsgevoeligheid kan worden weergegeven middels een zogenaamd 'polar-diagram' (zie onder).
Er zijn meerdere mogelijkheden:
-omni (rondom)
-cardioïde (alleen voor)
-hyper carioïde (smal voorkant)
-8 (voor- en achterkant, of bi-directioneel)
-shot-gun (extreem smal voorkant, film!)
De meest voorkomende versie is cardioïde of hartvormige (ook wel nier genoemd). Door een speciaal kapsel is de microfoon erg gevoelig aan de voorzijde (on-axis) en -veel- minder (off-axis) voor de andere richtingen.
Ook zijn er microfoons, die in extreme mate deze laatstgenoemde eigenschap hebben, die noemen we super-cardioïde.
Ook is het mogelijk dat een microfoon zowel voor als achter gevoelig is: bi-directioneel, of ook wel '8-karakteristiek'.
'Omni-directioneel' noemen we tenslotte de al eerder genoemde 'rondom-gevoelige-of niet selectieve microfoon'. In principe het mooist qua klank, maar de ruimte en opnamesituatie moet het gebruik van dit type wel mogelijk maken, de akoestiek en galmtijden moeten op orde zijn.
Het spreekt voor zich, dat je de eigenschappen moet kennen van al deze microfoons. Sterker nog, als het goed is, maak je er voortdurend handig gebruik van!
Bij een opname kun je je afvragen of je een direct geluid wilt hebben, of een geluid waarin duidelijk de ruimte meeklinkt. De afstand van microfoon-bron is hiervoor bepalend.
De microfoonkeuze zal dit voor een belangrijk deel uitmaken, samen uiteraard met de wijze waarop men de microfoons plaatst.
Bij de aanschaf van een microfoon krijgt men bij de betere types een serieus polar-diagram, waarop je vrij nauwkeurig de richtingskarakteristiek kan aflezen.
Frequentiekarakteristiek
Middels een grafiek kun je weergeven, hoe bepaalde frequenties zich onderling verhouden.
Dit zou je ook bij microfoons kunnen doen en het plaatje dat je aldus krijgt zal veel over een bepaalde microfoon vertellen.
De frequentie-karakteristiek van de AKG C414 (zie ook hieronder) is vrijwel 'recht'. Je zou het een 'referentie' microfoon kunnen noemen, zo recht is deze; 40 Hz - 20 Khz binnen 1,5 Db! Een meer dan uitstekende waarde.
Niet dat de frequentiecurve zaligmakend is, -er bestaan ook andere belangrijke specificaties-, maar het is een goede indicatie dat je te maken hebt met een kwaliteitsmicrofoon.
Wat maakt nu de frequentieweergave van een microfoon zo belangrijk? Laten we eens kijken naar de opname en weergave van een bassdrum.
Een belangrijk deel van dit geluid ligt rond de 50-150 Hz. Stel je voor dat je met een microfoon opneemt die bij 200 Hz langzaam afloopt, zeg tot -12 Db op 40 Hz. Je kunt je dan wel voorstellen dat er van enige natuurgetrouwe weergave geen sprake is.
In feite zegt de frequentiekarakteristiek iets over de kleuring, het ongewenst toevoegen of afzwakken van bepaalde frequenties.
In principe is dat natuurlijk ongewenst, maar de praktijk leert, dat vrijwel elke microfoon 'kleurt'.
Soms echter kun je hier ook gebruik van maken, zodat je een kleuring krijgt die iets positiefs toevoegt aan een geluid.
Voorbeeld:
- AKG D12 (boost 100 HZ) - kick
- Shure SM 58 (boost 5000 Hz) -(blues)zang
- AKG 451 (boost 10 Khz) -spraak, akoestische instrumenten.
Let wel, dit zijn dus een aantal kleuringen die men min of meer opzettelijk heeft aangebracht.
Ook zijn er microfoons te koop, die een aantal filters ingebouwd hebben, waarmee ook dit soort kleuringen te 'maken' zijn.
Bijna zonder uitzondering klinken deze filters niet goed.
Proximity effect
Ook wel 'nabijheidseffect' genoemd.
Het wil zeggen dat als men dichterbij een microfoon komt, vooral de laatste 10 â 15 cm,
de lage tonen evenredig toenemen.
Omgekeerd ook, hoe verder je van de microfoon weggaat, hoe meer het laag afvalt.
De ene microfoon is hier erg gevoelig voor, de ander veel minder (nogal eens een condensatormicrofoon).
Het is een effect waar je rekening mee moet houden, of beter nog, gebruik van kunt maken.
Het betekent dat je alleen al door de plaatsing van een microfoon, de frequentieweergave (en dus de klank) kunt beïnvloeden!
Wil je de snare vetter laten klinken, een stem warmer maken, meer lage frequenties voor de bas? Dichterbij dus met die (dynamische) microfoon!
Rommelt de stem, snare of toms in het laag, is de kick of bas té diep omdat je een ander instrument de laagste frequenties wilt laten weergeven? Microfoon verder af plaatsen. Gemakkelijk hé.
SPL
(Sound pressure level)
Iedereen kent wel het effect van een microfoon die 'dicht slaat'.
De ene microfoon is nu eenmaal gevoeliger voor een hoge geluidsdruk dan de ander.
Een bassdrum kan een geluidssterkte afgeven van maar liefst 135 Db, hetgeen eigenlijk al impliceert dat je hier geen goedkope of erg gevoelige microfoon in moet hangen. (Het impliceert trouwens ook dat je je hoofd niet in die kick moet steken als ie afgevuurd wordt -je hoort de rest van de dag niets meer!)
Over het algemeen kun je stellen, dat de meeste kwaliteitsmicrofoons met hoge geluidsniveau's geen problemen hebben,
wel moet je opletten met electrets en condensators i.v.m. de hoge output naar vervolgapparatuur. Er bestaan diverse microfoons die speciaal gemaakt zijn om geluiden met veel dynamiek en lage frequenties door te geven. Voor kick bijvoorbeeld de AKG D110 of Sennheiser E602 (mooi!).
Soms zit er een verzwakker (pad -20 Db) op een microfoon, die kun je daar waar nodig (bassdrum, snare) gebruiken.
Microfoontips plaatsing
Tip
Het dichtbij-gebruik van een microfoon voor spraak of zang is mooi i.v.m. de proximity; de lage, warme stem. Maar vooral bij dynamische microfoons is het vele 'ploppen' het gevolg; de wind/plop-geluiden die door de P's en andere harde klanken veroorzaakt worden.
Remedie, hang de microfoon nét boven je mond, zodat je er 'onderdoor' zingt. Geen plop, maar wel een warm en dynamisch geluid.
Na de microfoon een laag-af filter (12 Db afval onder de 110 Hz), dan een compressor (treshold op -4 Db, ratio 4:1).
Succes verzekerd !
Invloed van de ruimte, reflecties
De ruimte bepaalt net als de microfoon en het stemgeluid zelf de klank en kwaliteit van de opname. Vaak is het lastig om een ruimte voldoende 'stil' te krijgen omdat reflecties van muren, plafond en studioruit het geluid maar blijven rondpompen. Badkamereffect. Door gebruik van natuurlijke materialen (hout en stof=absorbtie) kun je dat beperken, maar er zijn ook andere goede oplossingen die een bijdrage kunnen leveren aan een goed zang/spraak geluid.
Zie hier de oplossing van onder andere Fame en SE: het reflectiescherm. Veegt alle storende reflecties weg die van achteren, onderen en boven aanvallen. Kost weinig, levert veel op.
AKG C414
Onder de naam C414 comb kwam in 1971 een technisch verbeterde versie van de C412 op de markt. De C412, of C12, zoals hij ook genoemd werd, wat tot daar de meest geprezen studiokondensator. De opvolger C414 EB veroverde werkelijk alle studio's van betekenis en werd uiteindelijk de nieuwe studionorm.
De op afstand bestuurbare versie (met remote SE42E1, schakelt in 9 stappen tussen rondom- en acht-karakteristiek!) werd als C414 E1 op de markt gezet. In 1980 kwam als kompaan van de digitale revolutie de C414 B-P 48 uit, die door de lage (eigen) ruis, het brede frequentiebereik en hoge dynamiekweergave een van de eerste microfoons werd die perfect ingezet kon worden bij de toen opkomende digitale registraties.
In 1986 werd de -nog steeds leverbare- C414 B-ULS gepresenteerd. Nieuwe kapseltechniek (4 richtingskarakteristieken), zeer lineaire weergave en een uitmuntend uitgevoerd signaalproces (met fantoom) leverde onder meer een 'TEC award' op. De eveneens in 1986 onwikkelde C414 B-TL is een trafoloze uitvoering van deze ULS.
In 1993 ontstond de laatste variant, de C414 B-TLII. Een vocaalmicrofoon met een onnavolgbare klank voor stemmen, in de bron misschien lijkend op de voorvader C12; het kapsel werd origineel geconstrueerd naar de tekeningen van 1953 (!).
Een nieuwe 'TEC award' volgde.
Wat maakt nu die C414 zo onvergelijkbaar? Het is een echte groot-membraan voorzien van een eenzijdig goud-opgedampte kunststoffolie, met een doorsnee van 29mm. Deze microfoon levert maar liefst 4 instelbare richtingskarakteristieken, een volle, heldere klank, met -indien gewenst- échte lage frequenties. De 414 staat ook bekend om de zeer lineaire weergave, kortom een natuurgetrouw geluid voor stem en vrijwel alle instrumenten. Een werkpaard pur sang.
Tip: Niet laten vallen ;) en altijd (ik zeg 'altijd') een spuugkapje of plopfilter gebruiken, want anders moet je na een jaar al de eerste roest van de microfoon krabben.
